Romantyzm
Tematy prac najczęściej zadawanych przy romantyzmie:
Romantyzm w oczach współczesnego młodego człowieka
Bohater romantyczny - charakterystyka, ocena
Rola poety, waga poezji w romantyzmie
Zagadnienia moralne, walka dobra ze ziem w utworach romantycznych
Sprawa narodowa w wielkich dziełach romantyzmu
Miłość jako jeden z najważniejszych tematów romantyzmu
Umiłowanie natury w dziełach romantyków
Jak to pisać - porady i przykłady:
Jakie wzruszenia i podobieństwa do dzisiejszych
czasów może odnaleźć wspótczesny mtody
cztowiek w utworach wczesnego romantyzmu?
Komentarz do tematu
Temat bardzo prawdopodobny na początku opracowywania romantyzmu, czyli
w klasie I I . Jeszcze nie trzeba znać największych lektur, wystarczają założenia
epoki, pasje młodych romantyków i wczesna twórczość - Giaur, Cierpienia
młodego Wertera czy polska Oda do młodości... Dzieje się tak dlatego, że
mamy pisać o wczesnym romantyzmie.
Jak zacząć?
Może od cytatu? Znana jest wypowiedź Anatola France'a, często przywoływana
przy takich tematach (patrz niżej). Albo zwyczajnie - od refleksji nad
tematem, deklaracji, czy rzeczywiście współcześni mogą znaleźć coś wzruszającego
w romantyzmie.
Przykład - wstęp I:
„Rozumieć dzieło to stwarzać je w sobie na nowo. Każde pokolenie szuka
nowych wzruszeń w dziełach starych mistrzów". Według Anatola Franc
e ^ od nas zależy, co odnajdziemy w minionych księgach. Zgadzam się
z t y m - t y l k o odczytanie przez potomnych na swój sposób i dla siebie
ocala dzieło...
Czy współczesny młody człowiek różni się całkowicie od tego z końca
XVIII czy początku XIX w.? Śmiem twierdzić, że nie tak bardzo, i dlatego
„dzieła starych mistrzów" są w stanie nas poruszyć. By zrozumieć dzieło,
trzeba je odnieść do własnego życia, „stworzyć je w sobie na nowo". To
niekoniecznie t r u d n e - w ś r ó d problemów opisywanych przez Byrona
czy Goethego niektóre zachowały szczególną aktualność.
Co w rozwinięciu?
Jest co pisać! Najpierw pomyśl i stwierdź, czy założenia młodych romantyków
faktycznie do Ciebie przemawiają, czy są Ci obce. Generalnie namawiamy do
szukania podobieństw i pracy potwierdzającej temat. Nawet jeśli nie lubisz epoki,
nigdy nie jest tak, że nic Ci nie pasuje. Zawsze też można wskazać to, co
wzrusza nas jeszcze dziś- i to, co już nie wzrusza. Potem ustal, jak to ułożyć. Czy
według znanych Ci lektur? Czy według bohaterów? Najlepiej - według zagadnień,
pojęć, które były dla epoki typowe. Przy każdej lekturze sprawdzisz -
wzrusza czy nie wzrusza? Jakie to pojęcia? Miłość, bunt, poczucie indywidualności
i wyobcowania, poszukiwanie sensu życia...
Przykłady sformułowań:
miłość
Romantyczna miłość to wyjątkowe uczucie - nagłe, silne, prowadzące
do duchowych cierpień, samobójstwa (Werter) czy zbrodni (Giaur). Czy
miłość początku XXI w. jest już inna? Nawet jeśli się do tego nie przyznajemy,
wielu z nas tęskni za takim uczuciem, o jakim mówi Giaur. Moda na
samobójstwa z miłości na szczęście przeminęła wraz z czasami Wertera,
ale to nie znaczy, że one wcale się nie zdarzają. Niebieski frak z żółtą
kamizelką został zastąpiony dziś przez dżinsy, ale sposób przeżywania
miłości nie zmienił się aż tak bardzo. A może współczesny Werter trafiłby
do psychologa, który leczyłby go z „toksycznej miłości"? Może współczesna
Lotta odważyłaby się wybrać tego, który byt jej duchowo bliższy?
Pewnie listy zastąpiliby SMS-ami!
bunt
To kolejna z cech typowych dla młodego człowieka każdych czasów. Na
wiele sposobów świat próbuje niszczyć szczęście jednostki - przez ograniczające
ją prawa, konwenanse, podziały społeczne. Dzisiaj są one inne
niż 200 lat temu, ale nie zniknęły. Współczesny Giaur byłby może zbuntowanym
punkiem. Biednego Wertera wyproszono by dziś z przyjęcia dla
biznesmenów. Według Boya-Żeleńskiego przyczyną załamania tego bohatera
było właśnie upokorzenie przez arystokratów. Giaur z powieści poetyckiej
Byrona buntuje się -zabija Hassana, odrzuca świat, zamykając się
w klasztorze. W utworze Goethego widzimy poddanie się, samobójstwo.
Współczesny młody człowiek też musi się jakoś określić wobec świata.
nadwrażliwość i samotność
Każdy z romantycznych bohaterów przeżywa wewnętrzny niepokój, żaden
z nich nie potrafi porozumieć się z innymi ludźmi. Werter wycofuje
się, mówi: „Wracam w siebie i znajduję świat". Ucieka w bliskość z przyrodą,
w sztukę. Pisze listy do jedynego przyjaciela. Giaur czeka na śmierć
w klasztorze, nie widząc sensu życia bez ukochanej Leili. Wypalony wewnętrznie,
nie szuka żadnej pomocy. Tragiczną historię swojej miłości
i zemsty decyduje się opowiedzieć dopiero na łożu śmierci. Nieustanną
aktywność przejawia jedynie bohater dramatu Goethego - Faust, owładnięty
żądzą poznania tajemnic świata. Ale on również dochodzi do rozpaczy,
gdy uświadamia sobie, jak ograniczone są możliwości poznawcze
człowieka. Czy tacy bohaterowie poruszają i dzisiaj? Poczucie osamotnienia
współczesnego człowieka może być podobne, choć to częściej
„samotność w tłumie". Może dziś mniej eksponujemy emocje, ale to nie
znaczy, że się ich wyzbyliśmy.
sens życia
Gdzie go szukać? Czy w miłości, jak głosi Giaur? A może w poszukiwaniu
prawdy? Prowadzone przez Fausta wieloletnie studia naukowe miały go
przybliżyć do tajemnic świata. Po zawarciu paktu z Mefistofelesem cudownie
odmłodzony bohater ulega ziemskim rozkoszom. I to marzenie
o wiecznej młodości, i to pragnienie użycia znajdziemy także dziś - może
nawet w większym stopniu niż kiedykolwiek wcześniej. Losy Fausta mogą
być ostrzeżeniem - nie tędy droga do szczęścia. Dopiero działalność dla
dobra ogółu przyniosła je bohaterowi dramatu Goethego.
Jaką wybrać łormę?
Rozprawka czy esej?
A może jeszcze inna forma utworu?
• Rozprawka zmusza do uporządkowania
materiału, do postawienia
wyraźnej tezy. (Budzi nowe
wzruszenia? Jakie?)
• Esej pozwala na swobodne rozważanie
problemu, pozbawioną
rygorów kompozycję, wykorzystywanie
różnych odmian języka.
Wymaga jednocześnie ciekawych
wniosków, twórczego podejścia
do problemu, erudycji.
Co łatwiejsze? Każdy z Was odpowie
na to pytanie samodzielnie.
Pamiętajcie jedynie, by praca byta
spójną, logiczną catością z wyodrębnionymi
w zapisie kolejnymi
częściami (akapity!).
Jak zakończyć?
Podsumowaniem swoich rozważań, jasną odpowiedzią na pytanie zadane w temacie.
Co wyszło z naszych rozważań? Ze choć czasy inne i zmieniły się obyczaje
- pozostało wiele podobieństw. Więc może tak:
Przykład - zakończenie:
Jak zatem odpowiem na pytanie postawione w temacie? Że podobieństw
między nami a młodymi romantykami jest zadziwiająco dużo!
Jesteśmy niemal tacy sami, choć w dżinsach, choć z komórkami w ręku...
I nawet jeśli literatura romantyków, jak rzekł Gombrowicz, „nie zachwyca",
to wzruszać może...