Pismo święte
Wykorzystując znajomość Pisma Świętego,
postaraj się udowodnić, że Biblia jest księgą
uniwersalną naszej kultury
Komentarz do tematu
Temat typowy dla rozważań o Biblii - spodziewajcie się go na klasówce, na
powtórce z całości Biblii lub w ogóle starożytności. Jest to jeden z celów programowych
polonistyki w pierwszej klasie - aby uczniowie umieli wskazać nieprzemijalne
wartości Biblii. A do tego jeszcze opisać... Za to materiał jest tu
naprawdę bogaty - nie ma problemu, o czym pisać, jest raczej - co wybrać.
Jak zacząć?
I Cytatem z Miłosza:
Przymuszonym uwagą, nie dalszy niż wczoraj
Wyda się tamten czas, choć twarze cezarów
Inne dziś na monetach.
Lektury, Czesław Miłosz
Czy może być lepszy wstęp do rozważań o nieśmiertelności Biblii niż te
słowa? Znakomity wiersz daje poczucie łączności z ludźmi sprzed dwudziestu
wieków, bo „lęk i pragnienie te same, oliwa i wino/ i chleb znaczą
to samo...".
II Zacznij od refleksji:
Wielu ludzi zapytanych o to, jaką książkę staraliby się uratować z pożaru
czy zabraliby ze sobą na bezludną wyspę, prawie bez wahania odpowiada,
że Biblię. W domach wielu moich kolegów i krewnych to właśnie ta
pozycja stoi na tzw. honorowym miejscu - często w salonie, a jeszcze
częściej obok: Pana Tadeusza, Dziadów i Nad Niemnem. Dlaczego? Bo
jest uniwersalną księgą naszej kultury.
III Zacznij od pytania:
Co jest najważniejsze w uniwersalnym wymiarze Bib/ii? Etyka. Często
nawet nie zdajemy sobie sprawy, że to właśnie Biblii zawdzięczamy nasze
poczucie moralności - dekalog jest dla nas (nie tylko dla wierzących!)
podstawą moralności ogólnoludzkiej i prototypem prawa. Wniosek? Można
zażartować, że przed Biblią nie ma ucieczki.
Rozwinięcie
W rozwinięciu zawrzyj argumenty dowodzące ponadczasowości Biblii. Niewątpliwie
należą do nich trwałość zasad moralnych, obecność wątków, sformułowań
w mowie potocznej i świadomości ludzi, bogactwo gatunków literackich
zawartych w samej Biblii i nawiązania do niej przez wszystkie wieki.
Oto przykłady sformułowań:
Istnieje co najmniej kilka dowodów uniwersalności Biblii.
1. Zaczerpnięte z niej motywy od dwóch tysięcy lat są niezwykle ważne
i wciąż trwają w literaturze i sztuce. Istnieje mnóstwo liryków poruszają-
cych biblijne tematy-pisali je najważniejsi polscy poeci. Jan Kochanowski
i w wieku XX Czesław Miłosz wspaniale tłumaczyli biblijne psalmy
przypisywane Dawidowi. Wielkie powieści - arcydzieła światowe nawiązują
do Biblii, choćby słynny Mistrz i Małgorzata Michaiła Buthako-
wa. Natomiast dzieje bohaterów biblijnych są kanwą f i l m ó w - a nawet
gier komputerowych i stron internetowych.
2. Po drugie, sama Biblia to prawdziwie imponujący zbiór utworów literackich.
W Księgach Mojżeszowych odnajdziemy sagę rodu Abrahama.
W Księdze Koheleta - traktat filozoficzny. W większości ksiąg
- legendy. W Księdze Psalmów -wspaniałe liryki, porównywane często
z najpiękniejszymi pieśniami Grecji i Rzymu. Nie brakuje i historiografii
- przykładem są kroniki zawarte w Księgach Królewskich
czy Księdze Sędziów. Wszystkie te gatunki literackie lub typy wypowiedzi
albo wywodzą się z Biblii, albo też w niej znalazły jedne z pierwszych
realizacji.
Po trzecie, niewątpliwie jest Biblia podstawą moralności. W naszych
postępkach kierujemy się osądem opartym na dekalogu. I choć w kodeksach
karnych nie ma już od dawna kar za cudzołóstwo lub lekceważenie
pierwszego przykazania, to i one przecież bywają potępiane
przez ludzi o bardziej tradycyjnych poglądach. Co ciekawe - nawet
kiedy myślimy o występkach zupełnie nowoczesnych - jak piractwo
płytowe, finansowe spekulacje czy internetowa pornografia, to zawsze
półświadomie sprowadzamy je do starych, biblijnych jeszcze
pojęć - jak „rozbój" czy „kradzież".
Na koniec-język potoczny. I on pełen jest odniesień do Biblii. Używając
takich sformułowań, jak: „jabłko Adama", „głos wołającego na
puszczy", „salomonowy wyrok", „judaszowe srebrniki", „odejść na
łono Abrahama" i dziesiątków innych, po prostu odwołujemy się do
Biblii. Dodajmy do tego jeszcze ważne pojęcia, które nie istniałyby
bez Pisma Świętego - przykładem może być choćby koncepcja końca
świata. Kto wie, czy bralibyśmy czasem na serio możliwość unicestwienia
życia na Ziemi, gdyby me Apokalipsa św. Jana. To zresztą
kolejny przykład ważnego kulturowo motywu-wystarczy wspomnieć
słynne obrazy Memlinga i Boscha czy też znany nam jeszcze ze szkoły
podstawowej wiersz Miłosza Piosenka o końcu świata.
Propozycje zakończenia
Analiza terminu:
Słowo „uniwersalny" ma dwa znaczenia. Po pierwsze - oznacza, że coś
ma wiele zastosowań, może się przydać do wielu rzeczy. W znaczeniu
drugim mówimy o czymś, że jest „uniwersalne", jeśli jest ponadczasowe
i wspólne dla wszystkich ludzi. Powyższa praca udowadnia, że do
Biblii odnoszą się oba znaczenia. Z jednej strony jest to jednocześnie
Pismo Święte, zbiór starożytnych mądrości, istna kopalnia utworów literackich,
kronika dawnego Izraela, traktat filozoficzny- czyli niewątpliwie
księga o wielu przeznaczeniach. Z drugiej - j e s t t o coś w rodzaju zapisu
tysięcy kulturowych szyfrów i podstawowych wartości wspólnych większości
ludzi na świecie - niezależnie od wieku, koloru skóry i wyznania.