Co dała nam literatura antyku?
Zbigniew Herbert jeden ze swoich wierszy
zatytułował Dlaczego klasycy.
Jak Ty mógłbyś odpowiedzieć na to pytanie?
Co, Twoim zdaniem, dała nam literatura antyku?
Komentarz do tematu
Zwróć uwagę, że chociaż w temacie występują dwa pytania, odpowiedź dotyczy
właściwie jednego zagadnienia. Temat wymaga spojrzenia z nieco szerszej perspektywy
na dorobek antyku. Dobrze byłoby w nim podkreślić kulturowe zakorzenienie
nas, Europejczyków, w dziedzictwie grecko-rzymskim.
Jak zacząć?
Zacznijmy od przypomnienia, że Grecja i Rzym, czyli antyk, to jedno ze źródeł
europejskiej kultury. We wstępie możesz wymienić, jakie, Twoim zdaniem, wartości
przekazał antyk następnym epokom. Może to być np.: klasyfikacja rodzajów
i gatunków literackich, zasada decorum, pojęcie tragizmu, postawy moralne
i wzory zachowań, a także walory estetyczne.
Przykład:
Co jest źródłem kultury kręgu śródziemnomorskiego? Właśnie dorobek
starożytnej Grecji i Rzymu. Dawne kultury stworzyły zręby naszej
etyki, estetyki, poetyki... To najkrótsza odpowiedź na pytanie - dlaczego
klasycy są wzorem, źródłem, wielkim dziedzictwem...
Rozwinięcie
Argumenty sformułuj na przykład tak:
1. Śmiało można by powiedzieć, że dzisiejsza literatura wyglądałaby inaczej,
gdyby nie starożytna Grecja i Rzym. Poznając liczne rodzaje i gatunki
literackie, nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że ich rodowód sięga aż
greckiej starożytności. A przecież to właśnie Grecy dokonali podziału na
trzy podstawowe rodzaje literackie: epikę, lirykę i dramat. Również ze
starożytności pochodzą takie gatunki, jak: oda, hymn, pieśń, epos, idylla
czy epigramat, obecne w literaturze po dziś dzień.
2. Arystoteles w Poetyce, a w Rzymie Horacy w Liście do Pizonów stworzyli
podwaliny teorii literatury. Arystoteles stworzył podział na tragedię
i komedię, zdefiniował także pojęcia tragizmu oraz winy tragicznej. To
dzięki niemu tragizm rozumiemy dziś w literaturze jako sytuację wyboru
bohatera, w której każde rozwiązanie jest niekorzystne, gdyż nad postacią
wisi złowieszcze Fatum - przeznaczenie. Również Arystoteles podzielił
gatunki na wysokie i niskie. Te pierwsze to tragedia i epos, te drugie
zaś to komedia i liryka. Przyporządkował im również określone style.
Wzorując się na nim, Horacy stworzył zasadę decorum - czystości gatunków
i odpowiedniości formy do treści - zasada ta obowiązywała aż do
XVIII w. i wyznaczała kanony piękna w literaturze.
3. Mity greckie, czyli najpierw przekazywane ustnie, a później opracowane
literacko opowieści o bogach i bohaterach, są skarbnicą mądrości uniwersalnej.
4. Lektura mitów, a także opartych na nich Iliady i Odysei, wielkich eposów
homeryckich, pozwala poznać wzory postaw wobec życia, niekiedy całkowicie
odmiennych. Hektor, książę trojański, to uosobienie niezłomnego bohatera,
honorowego i odważnego do końca. Chociaż wie, że musi zginąć,
walczy do ostatka w imię ideałów patriotyzmu. Inną zgoła postawę reprezentuje
sprytny i podstępny Odyseusz. Ten poszukiwacz utraconej Itaki
wszedł na stałe do kanonu najpopularniejszych postaci literackich -jest on
uosobieniem intelektu, który zwycięża tępą siłę i pozwala wyjść cało nawet
z najgorszych opresji. I wkońcu Prometeusz-wzóraltruizmu i poświęcenia
własnego życia w imię współczucia i miłości do wszystkich ludzi.
Gdy wspomnieliśmy poetę, czyli Homera, warto też przywołać poetkę -
czyli Safonę. Stworzyła ona zasady poezji lirycznej, podejmując odważnie
tematy miłosne, ukazując psychologiczną i emocjonalną głębię przeżyć
zakochanej kobiety. Wiele poetek, np. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska,
utożsamiało się w jakiś sposób z wrażliwością greckiej poetki.
Dzięki literaturze antycznej wiele motywów literackich zyskało stałą
kulturową obecność. Tak jest z arkadią, pasterską krainą beztroskiej
szczęśliwości, obecną w sielankach wszystkich czasów. Dotyczy to również
horacjańskiej zasady carpe diem - była ona wyrazem epikurejskiej
radości życia i stała się mottem dla wielu twórców m.in. dla Jana Kochanowskiego.
Propozycje zakończenia
W zakończeniu takiej pracy zawsze można odwołać się do utworu, który został
zacytowany w temacie pracy, i przywołać inny cytat. Można też połączyć cytat
z innego wiersza i innego autorytetu z własną podsumowującą refleksją.
Przykład
Wydaje się, że powyższe przykłady w dużej mierze odpowiadają na pytanie
„dlaczego klasycy?". Nie można przecenić wagi tego, co zostało
stworzone w antyku. Właśnie ta epoka zadecydowała o naszym rozumieniu
świata i wrażliwości na piękno, dała również wiele reguł i zasad,
dzięki którym powstały gatunki i style literackie. Co więcej, jest ona na
tyle uniwersalna, że czytając dzieła Homera czy Horacego, a także tragików
greckich, nie czujemy olbrzymiego przedziału ponad 2000 lat.
0 wiecznej żywości toposów literatury antycznej niech świadczą słowa
Czesława Miłosza „Ale ten płacz Antygony,/ Co szuka swojego brata/To
jest zaiste nad miarę/ Wytrzymałości". Powróć więc do pytania z tematu
1 zakończ efektownie t ym cytatem.