Starożytność - świat
Wyobrażenia starożytnych Greków o świecie,
bogach i ludziach na podstawie mitów.
(Odpowiedzi na najtrudniejsze pytania ludzkości).
Komentarz do tematu
Jak starożytni wyobrażali sobie świat, jak wyjaśniali wszelkie jego tajemnice-
to obraz, który rysuje mitologia. Zarazem sens, dla którego powstała, a my się
o niej uczymy. Dlatego takie pytanie stawia się zawsze przy pracy nad antykiem
w formie wypracowania lub zadania domowego.
Jak zacząć! - Pomysł na wstęp
Różanopalca bogini jutrzenki Eos gasi gwiazdy na bezkresnym niebie.
Rozpala na horyzoncie różowe błyski, rozświetla powietrze i budzi ptaki,
by śpiewały pieśń na cześć bogów.
Ze swojego ogrodu, gdzie drzewa rodzą złote jabłka, wyjeżdża na swym
słonecznym rydwanie zaprzężonym w cztery ogniste rumaki Helio, brat
Eos. Jak co dzień będzie wędrował po sklepieniu niebieskim ze wschodu
na zachód. Budzą się Grecy w swoich domach. Kobiety podążają do
ołtarzyków, by sprawdzić, czy święty ogień nie zgasł przez noc.
Grecy podjęli próbę wytłumaczenia tych wszystkich zjawisk i praw rządzących
ludzkim życiem. W taki sposób powstały mity - opowieści
o bogach, ludziach i herosach, z których możemy obecnie czerpać wiadomości
o starożytnych wyobrażeniach dotyczących świata.
Rozwinięcie
- opisz, którzy bogowie i ludzie reprezentują starożytne wyobrażenia.
Wybór jest duży. Zawsze możesz utożyć sobie przegląd przykładów według
konspektu:
Wyobrażenie o śmierci - Tantal, podróż przez Styks, postać Charona
Zycie pozagrobowe - Hades, bóg podziemi
Pory roku - mit o Demeter i Korze
Sprawiedliwość - mit o Temidzie
Pochodzenie człowieka i poświęcenie - mit o Prometeuszu itd.
Przykfody sformułowań:
Jacy są bogowie?
Liczne przykłady ukazują stosunki między ludźmi i bogami, ale też przedstawiają
samych bogów. Widzimy ich jako istoty wiecznie młode, piękne
(np. Afrodyta, w której kochali się wszyscy bogowie), ale też niepozbawione
zwykłych ludzkich wad i słabości. Zeus był bardzo wybuchowy
i nerwowy. Jego kochliwość budziła zgorszenie wśród wszystkich mieszkańców
Olimpu, którzy również nie skąpili sobie miłosnych przygód.
Zawzięty Zeus, gdy trafił na odmowę ze strony swej wybranki, potrafił
zmienić nawet postać i w ten sposób zdobywał to, czego chciał, np. przybrawszy
postać byka, porwał Europę; ukrywając się pod piórkami przepiórki,
zażywał szczęścia z Letą; jako zziębnięta kukułka zdobył niechętną
mu Herę; a przemieniony w łabędzia stanął przed Ledą - królewną lakońską.
Zona Zeusa Hera była śmiertelnie zazdrosna o swego kochliwego
męża. Z powodu tej zazdrości cierpiały boginie i śmiertelne kobiety.
Atena również nie była wolna od próżności kobiecej. Pewnego razu
stanęła w zawody z ziemianką Arachne, która śmiała twierdzić, że piękniej
haftuje od bogini. I wygrała. A zagniewana Atena oskarżyła dziewczynę
o bezbożność, ponieważ ta przedstawiła na hafcie miłosne przygody
Zeusa. Arachne, opuszczona przez wszystkich, powiesiła się.
Zawistna bogini pożałowała swojego czynu i zamieniła hafciarkę w pająka,
by do końca świata mogła tkać srebrne niteczki. Oto, jak Grecy
tłumaczyli sobie istnienie różnych zwierząt.
Pory roku
W bardzo piękny sposób przedstawili też zmienność pór roku, co odnajdujemy
w micie o Demeter i Korze. Otóż Hades porwał córkę Demeter -
bogini płodności i urodzaju. Zrozpaczona matka wybłagała u Zeusa pozwolenie,
by jej córka spędzała dwie trzecie roku razem z nią, a trzecią
część z małżonkiem Hadesem. Od owego czasu co roku na wiosnę ziemia-
Demeter stroi się w szaty radosne na powitanie Kory, a późną jesienią,
gdy ją ma utracić, płacze deszczem i liśćmi nad swą niedolą.
Śmierć
Problemem nurtującym człowieka od początku istnienia jest sprawa śmierci.
Czy jest ona końcem wszystkiego, czy nic po nas nie zostaje? Ludzie
chcieli wierzyć, że zgon nie jest kresem ich bytu, mieli nadzieję, że istnieje
ten drugi świat, w którym życie toczy się dalej. Z tej potrzeby zrodził
się m.in. Tartar Greków. Byto to państwo śmierci, tonące w wiecznym
mroku. Wejście do tej smutnej krainy znajdowało się gdzieś na końcu
świata. Samo państwo cieni było ogromne jak świat słoneczny rozciągający
się nad nim. Dusze dopiero co zmarłych ludzi wprowadzał przez
spiżowe wrota Hermes - boski posłaniec. Biada człowiekowi, który nie
został pochowany, gdyż dusza jego będzie się błąkać bez wytchnienia po
przedsionkach Hadesu. Państwo umarłych opływa dziewięć razy rzeka
Styks, która jednym ze swych ramion łączy się z Kokytem, Rzeką Lamentu.
Tu czekał na dusze przewoźnik Charon ze swą czarną łodzią. Za usługę
żądał obola. Toteż starożytni Grecy przestrzegali zwyczaju i wkładali pieniądz
zmarłemu do ust. Dalej czatował Cerber-pies o trzech paszczach,
strzegący podziemi, który wpuszczał wszystkich, ale nie wypuszczał nikogo
(wyjątek stanowili Herakles i Orfeusz). Każda dusza stawała przed sądem
złożonym z trzech osób: Minosa, Radamantysa i Ajakosa. Gdy wyrok
już zapadnie, sprawiedliwi idą na prawo, do Rzeki Zapomnienia - Lete,
której woda zaciera wszystkie wspomnienia ziemskiego życia, później podążają
na Pola Elizejskie - najjaśniejszą część królestwa, gdzie wiodą spokojny,
beztroski żywot. Waleczni mężowie splamieni krwią przebywają
w ciemniejszej sferze Erebu, pozbawieni radości, obojętni na wszystko.
Zbrodniarze idą na lewo, gdzie czekają już na nich krwiożercze erynie,
boginie zemsty, oraz strzygi. Biada duszy, która trafi w ich władanie.
Propozycje zakończenia
Najlepiej będzie zakończyć taką pracę refleksją odwołującą się do naszych współczesnych
pytań, wyobrażeń i poglądów.
Wyobrażenia starożytnych Greków to dla nas dziś czarowna, pełna egzotyki
baśń. Jakże różne są nasze wyobrażenia i wiedza - bo to ona zmieniła
myślenie o genezie świata, zjawisk atmosferycznych czy pór roku. Ale
części rzeczy nadal nie wiemy. Sami szukamy odpowiedzi na pytania
egzystencjalne: co po śmierci, skąd w ogóle pochodzi życie. Mitologia
jest jedną z piękniejszych prób odpowiedzi w dziejach człowieka.