Jaka to liryka
Czy jest to liryka bezpośrednia czy pośrednia?
• Bezpośrednia
- wtedy, gdy podmiot wypowiada się bezpośrednio, w 1 osobie, przekazuje
swoje wyznania, uczucia wprost do odbiorcy (zwana też liryką osobistą).
• Pośrednia
- gdy obserwujemy trzecioosobową relację, opis, scenę, dialog itp. Tu podmiot
liryczny nie występuje w 1 osobie, tak jakby prawdziwe „ j a " liryczne ukryto.
Możliwości użycia liryki pośredniej jest kilka - oto czasem liryka maski (podmiot
nie jest tożsamy z autorem, lecz jest jego maską, wypowiada jego myśli),
liryka aktora (podmiot zupełnie samodzielny, nie utożsamiany z poetą), liryka
podmiotu zbiorowego. Liryka pośrednia jest zwykle sytuacyjna - tzn. posiada
fabułę, opis przestrzeni, może być dialogiem, a więc przypominać minidramat.
Liryka bezpośrednia najczęściej będzie liryką wyznania.
Co wtedy, jeśli podmiot przemawia w 2 osobie?
Mamy do czynienia z liryką inwokacyjną (apostrofą).
Jak przemawiają podmioty?
Wypowiedź może przybrać formę monologu, dialogu, narracji (opisu).
Uwaga!
Jeśli w wierszu nie ma rymów - lo
wiersz biały. Jeśli w wierszu nie
ma żadnych rygorów systemowych
(interpunkcji, zgodności sylab czy
akcentów) - to wiersz wolny.
W poezji współczesnej często
mamy do czynienia z wierszem wolnym,
należy zatem zwrócić uwagę
na czym polega organizacja wiersza,
jak rozmieszczone są wielkie
i małe litery, co dzieje się ze znakami
przestankowymi.
Czy możemy określić rodzaj iiryki ze względu na tematykę utworu,
nie konstrukcję wypowiedzi?
Tak - sprawdzamy i mówimy, że jest to:
• liryka miłosna,
• religijna,
• filozoficzno-refleksyjna,
• patriotyczna,
• agitacyjna,
• biesiadna (ludyczna).
W chwili, gdy określiłeś rodzaj liryki i podmiotu, zbadałeś, czym jest utwór i jaki
posiada centralny motyw - ustaliłeś najważniejsze sprawy w analizie utworu.
Teraz można będzie zajrzeć w głąb utworu, zanurzyć się w jego materii. Przedtem
przydać się może analiza kilku przykładów.