Interpretacja
Czym jest Interpretacja utworu poetyckiego?
To dalsze badanie, które powinno odpowiedzieć na pytanie, czemu służyła taka
właśnie konstrukcja, taki właśnie dobór i układ środków stylistycznych? Jaki
sens, zbiór znaczeń z nich wynika? Jaki efekt osiągnął poeta, jak odczytuje go
odbiorca. Jak mieści się w całym kontekście historii, kultury i filozofii? Do tego
- j a k widać - nie wystarczy znajomość chwytów formalnych. Potrzebne będzie
oczytanie, wiedza historycznoliteracka, pewna wrażliwość i intuicja, obycie w dorobku
kultury i sztuki, a także - sztuka logicznego myślenia.
Wg słowników:
• Analiza dzieła literackiego - to działania badawcze zmierzające do ustalenia,
z jakich elementów i w jaki sposób zbudowany jest utwór literacki.
{Stownik terminów literackich).
• Interpretacja - działanie badawcze zmierzające do wydobycia i wyjaśnienia
sensu danego zjawiska, w szczególności poprzez określenie miejsca owego zjawiska
w jakiejś całości wyższego rzędu.
(Stownik terminów literackich).
• Analiza i interpretacja dzieła literackiego stanowią zespół zabiegów, które
w sumie prowadzą do aktu zwanego poznaniem artystycznego utworu zwerbalizowanego.
(Jan Trzynadlowski, Sztuka stówa i obrazu)
Czym jest analiza porównawcza utworów poetyckich?
Jest równoległym badaniem dwóch zestawionych utworów, takim, w którym
oprócz analizy danego dzieła dokonujemy porównania obu utworów na różnych
poziomach. W ten sposób znajdujemy się w kręgu komparatystyki (nauki
zajmującej się porównywaniem tendencji, dzieł, teorii itp.). Analiza porównawcza
powinna mieć jakiś cel (oprócz szkolnego), badacz powinien dążyć do wykazania
różnic, podobieństw, do zestawienia wniosków płynących z porównania
wierszy. Czy to ma sens? Owszem, jeśli uświadomimy sobie, że żadne dzieło
ludzkie nie istnieje w próżni, nie jest samotne, nie wzięło się znikąd! Każde
funkcjonuje w przebogatym kontekście kultury i tradycji literackiej. Każde prowadzi
dialog - z przeszłością, ze współczesnością, z tym, co już powiedziano
w danej sprawie, nawet z biografią własnego autora.
Badając dwa wiersze wykryjcie ich dialog - ich polemikę lub zgodność, będzie
to dobry cel analizy porównawczej. Wskażcie punkty rozbieżne, partie
dwugłosu, spróbujcie zapytać, dlaczego zaistniały.
Czy porównywać zwrotki lub wersy?
Nie, odradzamy taką metodę. Raczej należałoby porównać:
• sytuację liryczną i konstrukcję podmiotu lirycznego,
• centralny motyw (temat),
• okoliczności powstania,
• gatunek,
• obraz świata (obrazy) zawarte w utworze, tytuły i kolejne partie (tu
mogą być wersy, strofy, kolejne całościowe wypowiedzi, które możemy
wyodrębnić).
Wówczas wykryjemy opozycje i analogie, a oprócz porównania wierszy, możemy
pokusić się o zbadanie tego zbioru znaczeń, który rodzi się na styku rozmowy utworów.
Przecież oprócz nich jesteśmy jeszcze my - i cała olbrzymia kultura
ludzkości. Poza tym - nie zestawiono nam przypadkowych wierszy - zapewne
coś je łączy i zapewne z tego zderzenia może rodzić się nowa mądrość.
Odkrycie jej - to najciekawsza rzecz w całej tej pracy.
Czym jest esej interpretacyjny?
To dość swobodna forma wypowiedzi pisemnej. Jeśli temat maturalny brzmi:
dokonaj analizy i interpretacji - to niestety ogranicza nieco swobodę twórczą
piszącego. Ma to być analiza, interpretacja, podsumowanie wniosków i już. Natomiast
esej jest formą błądzącą na pograniczu literatury. Wymaga rozległych
skojarzeń, wsparcia filozoficznego, odniesień do różnych gałęzi sztuki. Nie musi
być przy tym bezpośrednią wypowiedzią ucznia, który partiami analizuje utwór
poetycki. Może esej sam w sobie przybrać literacką formę: refleksji, prozy poetyckiej,
dziennika - tu jednak, jak zwykle, doradzam ostrożność. Esej - inaczej
szkic - pozwala ująć temat w sposób bardzo subiektywny - ale nie nakazuje
posiadania talentu literackiego. Jeśli ktoś nie ma wprawy w takim pisaniu, niech
po prostu pamięta, że interpretując wiersz, może pozwolić sobie na dołączenie
do partii wykładowych - dużych fragmentów dygresji, skojarzeń, anegdot literackich
lub aforyzmów. Muszą wiązać się z tematem, muszą wynikać z dogłębnej
lektury utworu poetyckiego.
Można ułożyć esej tak:
• Określam motyw centralny utworu (temat).
• Określam gatunek (formę) wiersza i typ podmiotu lirycznego.
• Wyszukuję i podkreślam oryginalność lub typowość ujęcia tematu.
• Przywołuję inne adresy literackie, dzieła sztuki, filmy, które korespondują
z tematyką utworu.
• Prowadzę obserwację kolejnych ujęć (obrazów, całościowych segmentów
utworu). W każdym opisuję sposób poetyckiego ujęcia, zastosowane
zabiegi poetyckie, efekt, własne wrażenia i skojarzenia z innymi, znanymi
ujęciami.
• Podsumowuję opinie i przemyślenia, wyciągam wnioski, oceniam utwór.