Analiza
Wypracowania z poezji nie są lubiane. Na maturze też wybieracie ten temat
najrzadziej. Bywa, że jest to wybór desperacki, bo „nie podchodzi" mi żaden
z trzech tematów literackich, więc o wierszu coś tam wymyślę... Postawy wobec
tego tematu są dwie:
• Boję się pisać o poezji, bo jej nie rozumiem;
• O poezji zawsze można coś napisać i nikt nie ma prawa powiedzieć, że
moja interpretacja jest zła.
Obie postawy są błędne! Po pierwsze można przygotować sobie zbiór „narzędzi"
i metod postępowania, tak, aby z każdym wierszem dać sobie radę. Po
drugie samo interpretowanie - wg odczuć i impresji własnych nie wystarczy; do
pracy nad wierszem potrzebna jest najzwyklejsza, prozaiczna wiedza, oczytanie
i umiejętność pisania. Zupełnie tak samo jak przy tematach literackich. Dodajmy,
że na egzaminach z polskiego na uczelnie wyższe umiejętność pracy z tekstem
poetyckim jest zawsze wymagana, a od przyszłego roku rozszerzony
poziom na maturze pisemnej będzie w dużej mierze opierał się o interpretację
(porównawczą lub samodzielną) utworu poetyckiego. I będą się na nią decydować
wszyscy marzący o studiach uniwersyteckich. Dlatego gorąco namawiamy
do ćwiczeń w pisaniu prac z poezji.
Przegląd tematów
Analiza 1 interpretacja porównawcza utworów lub jednego z utworów
To najczęściej występujące na maturach lub pracach klasowych sformułowanie
tego tematu, wiadomo, że po nim następują propozycje różnych tytułów.
Wiele wątpliwości wzbudza zawsze analiza porównawcza. Czasem w temacie
pada tylko polecenie analizy.Oczywiście pociąga to za sobą różne sposoby
postępowania z utworem. Tematy: analiza, interpretacja, analiza porównawcza
wymagają świadomości, czym są i czym różnią się powyższe metody i o
tym przeczytacie niżej.
Tematy dotyczące poezji,
ale w kontekście historycznoliterackim lub przez pryzmat motywu literackiego,
opatrzone komentarzem występują rzadziej. Oto przykłady z minionych
matur:
• Nawiązując do 50. rocznicy powstania warszawskiego zinterpretuj wiersz
K.K. Baczyńskiego „ Ten czas"
Olsztyn
•Dokonując interpretacji wierszy: Jana Kochanowskiego „Pieśń XI/" - Wy
którzy pospolitą rzeczą władacie" i Czesława Miłosza „Do polityka" zwróć
uwagę na język poetyckiej wypowiedzi i sposób wyrażania refleksji. Któiy
z utworów silniej przemawia do ciebie?
Poznań
• Wiersze Josifa Brodskiego „Piosenka o Bośni" i Stanisława Barańczaka
„Ja wiem, że to niesłuszne" prezentują postawy człowieka wobec zagrożenia.
Dokonaj analizy porównawczej tych utworów lub zinterpretuj jeden z nich.
Białystok (pozostałe profile)
• Wisława Szymborska „ Wiersz autorski", Tadeusz Różewicz „ Żart patetyczny".
Dokonując interpretacji wierszy zwróć uwagę na to, co je łączy i różni.
Jaka pozycja przypada poecie w świecie, w którym ścierają się polityka i kultura
masowa?
Poznań, Zielona Góra, Gorzów
•Jak żyjemy? Jakie zmiany zachodzą w systemie wartości etyczno-moralnych
współczesnego człowieka? Odpowiedz na te pytania, interpretując
wiersz „Rachunek dla dorosłego" Jana Twardowskiego.
Świętokrzyskie
•Zinterpretuj wiersz Jana Lechonia „Rejtan ", zwracając uwagę na obecne
w tekście odwołania do wydarzeń historycznych i tradycji narodowej.
Małopolskie, Podkarpackie, Lubelskie
•Próba określania wewnętrznego imperatywu, poszukiwanie autorytetu... ?
Zinterpretuj wiersz Zbigniewa Herberta „ Glos wewnętrzny ", zwracając uwagę
także na kompozycje utworu.
Mazowieckie
Czym jest analiza wiersza?
Jest to właściwie badanie i opis kompozycji utworu - elementów struktury, jaką
przecież jest każdy wiersz. Jest to więc opis „formalny": tu musimy odkryć
zasady kompozycji, rozpoznać i omówić podmiot liryczny, obliczyć i wskazać
zabiegi poetyckie, określić centralny motyw utworu, sytuację liryczną itd. W ten
sposób obracamy się w sferze poetyki i niezbędne są nam podstawowe wiadomości
z tego zakresu. Przecież koniecznie trzeba będzie rozpoznać metafory
i epitety, operować odpowiednią terminologią i nie mylić podmiotu literackiego
z bohaterem lub autorem wiersza. Wszystko to po to, aby odkryć, jak zbudowany
jest wiersz i udowodnić, że potrafimy analizować jego konstrukcję. Oczywiście
praca ta nie powinna zostać zawieszona w próżni - powinna przydać się
w interpretacji utworu...