Regóły
Kiedy cudzysłów?
Cudzysłów - TAK:
Za pomocą cudzysłowu wyróżnia się:
• tytuły - czasopism, książek, filmów, np. Polityka, Ogniem i mieczem (w druku
tytuły oznaczać można również pismem pochyłym, czyli kursywą);
• nazwy własne, takie jak pseudonimy czy kryptonimy tajnych organizacji, np.:
Postać „Bolka" wywołała polityczny skandal;
• wyrazy użyte w sensie ironicznym, np.: Wielka walka tego „niezłomnego
rycerza" okazała się starciem z... wiatrakami.
Cudzysfów - NIE:
Nie bierzemy w cudzysłów:
• związków frazeologicznych, np.: Oczywiście bohater udawał Greka (nie:
„udawał Greka"; nie: udawał tzw. Greka);
• wyrazów używanych w znaczeniu przenośnym, np.: Dzięki niezwykłym zdjęciom
film wydaje się jakby niewyraźny, zamglony, nieco senny, ale też bajkowy
(nie: „zamglony", „niewyraźny" itd.);
• określeń zaczerpniętych z innego rejestru stylistycznego, m.in. z gwary
szkolnej, np.: Bohater ten nie tyle uczył się, ile po prostu wkuwał formułki
(nie: „wkuwał").
Oczywiście wypracowanie powinno być pisane językiem literackim, a nie gwarowym.
Dlatego kiedy używamy określeń w rodzaju pała (= jedynka), kusi nas, by
wyraz ten wziąć w cudzysłów. Zamiast tego jednak lepiej napisać np.: Każda - jak
to się mówi w języku uczniowskim - pała była dla niego prawdziwą tragedią.
Uwaga! Jeśli używamy słów „tak zwany" (skrót: tzw.), nie stosujemy cudzysłowu.
Wielka czy mata litera?
Jeśli wykorzystujemy tzw. cytat niezależny, poprzedzony zapowiedzią i dwukropkiem,
rozpoczynamy go oczywiście wielką literą.
Przykład
Potwierdzają to słowa samej Dulskiej: „Na to mamy cztery ściany i sufit,
aby brudy swoje prać w domu i aby nikt o nich nie wiedział".
Tak zwany cytat zależny rozpoczynamy małą literą, zwłaszcza że zazwyczaj przytaczamy
w tym wypadku jedynie część zdania.
Przykład
Według Dulskiej należy przecież „brudy swoje prać w domu", a zatem
czy może dziwić jej postawa?
Gdzie stawiać kropkę i znak zapytania?
Jeśli cudzysłów kończy zdanie, trzeba po nim postawić jakiś znak interpunkcyjny.
Przyktad
Według Dulskiej należy przecież „brudy swoje prać w domu".
Po cudzysłowie postawiliśmy kropkę, bo zdanie ma charakter oznajmujący. Ale
może być zupełnie inaczej:
Według Dulskiej należy przecież „brudy swoje prać w domu"! (wykrzyknienie)
Czy rzeczywiście Dulska postępuje zgodnie ze swoją zasadą, że należy
„brudy swoje prać w domu"? (pytanie)
Zdarza się jednak, że w cytowanej wypowiedzi zawiera się już inny znak interpunkcyjny.
Co wtedy? Nie zwalnia nas on z konieczności postawienia swojego
znaku interpunkcyjnego po cudzysłowie.
Przykład
Dla Dulskiej najważniejsze jest przecież coś zupełnie innego: „Jak ja ludziom
w oczy spojrzę!".
Był wykrzyknik, ale dotyczył on wypowiedzi bohaterki - nasz znak interpunkcyjny
jest więc niezbędny.
Inny przykład
Dulska nie może w to uwierzyć: „Rozstaje się pani z mężem?".
Był znak zapytania, ale nasza kropka jest i tak konieczna.
I kolejny przyktad
Czy można wierzyć bohaterce, kiedy mówi: „Szczęśliwa jestem, że już
jestem w domu"?
Stawiamy na końcu znak zapytania, bo tym razem to Dulska „oznajmia", a nasze
zdanie ma charakter pytający.