Dobry wstęp
Bywa tak, że wszystko rozbija się o wstęp. Czy rzeczywiście wstęp jest tak istotny
i tak trudny?
Istotny na pewno tak. Początek jest zawsze ważny, gdyż decyduje o pierwszym
wrażeniu - a psychologowie dowiedli, że od pierwszych opinii wiele zależy
w ogólnej ocenie. Do ról wstępu należy: zaintrygować, zaciekawić, zachęcić do
dalszej lektury. To wstęp „mówi": o, to będzie inna praca, jedyna w swoim
rodzaju. To będzie praca dowcipna - to będzie wypowiedź rzetelna, o dobrej
materiałowej podbudowie. Mówi też czasami: „napisał mnie fantasta, człowiek
o wielkiej wyobraźni i polocie...". Życzymy sobie tylko, by nasz wstęp nie mówił:
„Jestem nudny, jestem typowy, szary i banalny"... Początek pracy jest
ważny z innego jeszcze powodu niż wywołanie wrażenia na czytelniku. We wstępie
zarysowujemy charakter pracy, zamykamy w nim założenia i tezę, wyjaśniamy
swoje poglądy lub informujemy. Zależy to oczywiście od formy, jaką wybraliśmy
- czasem także od tematu.
Czy wstęp jest rzeczą trudną?
To już zależy od wyćwiczenia techniki pisania, od pomysłowości i wyobraźni,
również od chęci. Przyzwyczajeni do stereotypu uważamy, że to, co robią wszyscy,
jest najlepsze i dlatego powielamy pewne metody. Nie są to może metody
złe - ale nie są też rewelacyjne. Najgorsze, że prowadzą do błędów. Oto najpopularniejsze:
Błąd 1
Rozpoczynanie od życiorysu autora, bez względu na temat (a rzadko w temacie
znajduje się biografia). Czy to recenzja książki, czy rozprawka na temat miłości,
praca zaczyna się: „Adam Mickiewicz urodził się w Zaosiu..." itd. Po wielu
trudach okazuje się, że interesujący nas utwór, traktujący o miłości, Adam Mickiewicz
także napisał! Otóż cały taki mozolny wstęp jest nie na temat, a czytelnika
może tylko zmęczyć i przekonać, że piszący logicznie myśleć nie umie...
Błąd II
To ton pochwalny wobec wybranego twórcy. Dzięki Bogu, czołobitność wyszła
z mody! Nie trzeba zaczynać pracy tekstem: „Słowacki to najwspanialszy, genialny
polski poeta" lub też „Żeromski to fenomen prozy światowej". Równie niepoważnie
zostanie potraktowane oświadczenie młodego absolwenta podstawówki,
iż najchętniej czyta on dzieła Norwida... właśnie tak pochwalne traktowanie mistrzów
pióra wyśmiał już Gombrowicz! Z tego więc zrezygnujemy...
Błąd III
Zestaw informacji historycznych, które nie dotyczą lub nie rozwijają tematu.
Na przykład kiedy w temacie pojawi się II wojna światowa. Szczęśliwy
posiadacz ściągi na początku smaruje dwie strony „o wojnie". Kiedy się
zaczęła, skończyła, ważniejsze bitwy, kto przeciw komu walczył i jakie były
ofiary. To wszystko, rzecz jasna, bez względu na kontekst zawarty w temacie.
Jeśli zaś na tablicy pojawi się np. Dziecko w XIX w. - autor pracy uznaje za
stosowne zamieścić we wstępie wszystko, co jest mu wiadome o wieku XIX.
I po co? Nie wiadomo. Z takiego wstępu także rezygnujemy. Najlepiej od
razu przechodzić do rzeczy, bez informacji, czym charakteryzował się wiek
X I X i dlaczego II wojna światowa w ogóle wybuchła.
W takim razie jak?
Spróbujemy pomóc Wam w tej kwestii, podając kilka przydatnych schematów. Nie
należy stosować ich bezmyślnie - trzeba je dostosować do tematu. Można także
pomyśleć i tworzyć wstępy analogiczne. Po wielokrotnym pisaniu - sami będziecie
w stanie wymyślić początki godne podjętego tematu. Te mają służyć przykładem.
Wstęp I
Zacząć od „oświadczenia" - np. w sprawie tezy, którą będziemy udowadniać.
Jest to wstęp dość uniwersalny. Używamy go w wielu formach wypowiedzi pisemnej,
bez względu na rodzaj tematu można „oświadczać":
• Bardzo lubię książki (filmy) takie jak...
• Nie przepadam za utworami tego typu, ale...
• Rzadko czytam. Tym razem...
• Lubię bohaterów podobnych do...
• Wybieram takiego i takiego bohatera...
• Będę w tej pracy omawiać...
• Chciałabym opisać...
• Mam własną opinię w sprawie określonej w temacie.
• Moje zdanie na temat, który wybrałem, jest następujące...
• Praca ta będzie rejestrem rozmyślań na temat...
• Chciałbym uporządkować tu swoje przemyślenia.
• Piszę tę pracę, bo muszę dać wyraz swoim wątpliwościom...
Wstęp II
Motywacja wyboru tematu - jeśli można było wybrać - czyli zaczynamy od wyjaśnienia,
dlaczego ten właśnie temat wybraliśmy (to także rodzaj oświadczenia).
• Najbardziej zainteresował mnie temat drugi. Lubię pisać prace konkretne.
• Lubię twórczość Fredry, dlatego wybieram temat trzeci.
• Temat X to temat dla mnie. Dlaczego? Bowiem mam smykatkę do tematów
wolnych.
• Problem zawarty w t ym temacie zawsze mnie intrygował.
• Często rozważałem problem, który porusza temat X.
• Cieszę się, że mogę opisać swoje przemyślenia.
• Temat X zmusza mnie do analiz-pracy, którą lubię.
Takich wstępów istnieje nieograniczona ilość. Tylko pisać! Warto pamiętać jednak,
że potem trzeba szybko przejść do sedna sprawy.
Wstęp III
Pojęcie - problem. Jeśli temat zawiera pojęcie, wymaga, abyśmy coś udowodnili.
Coś wyjaśnili. Do czegoś się ustosunkowali. Śmiało możemy zacząć od wyjaśnienia
- czym to „coś" jest.
• Wierność. To słowo oznacza pewną postawę człowieka. Może to być
wierność ideałom, wierność w miłości i przyjaźni, wierność wobec drugiego
człowieka. Polega na...
• Prometeizm-to pojęcie, które pochodzi od mitu o Prometeuszu. Opowiada
o... Przedstawia... Obrazuje...
• Przyjaźń - jest to według mnie jedno z najważniejszych uczuć ludzkich.
Przyjaźnić się to znaczy...
• Bohaterstwo-ta postawa ludzka polega na... pociąga za sobą następujące
czyny i cechy...
Wstęp IV
Prezentacja postaci. Przydatna przy charakterystykach lub opisach postaci. Jest
to wstęp po prostu, niewymagający wielkich filozofii. Może być wręcz skrócony.
Na przyktad
Imię, nazwisko, adres literacki - Stanisława Bozowska, główna postać
utworu Żeromskiego pt. Sitaczka, nauczycielka wiejskich dzieci. Jest
postacią, którą podziwiam...
Inaczej:
Stasia Bozowska - nauczycielka wiejskich dzieci. Jedna z ulubionych przeze
mnie postaci. Na kartkach opowiadania pt. Sitaczka powołał ją do życia
Stefan Żeromski.
Jeszcze inaczej:
• Osoba, którą chcę opisać, t o . . .
• Oto zbiór danych o moim ulubionym bohaterze...
Oto krótki życiorys postaci.
Pamiętaj o określeniach typu: ankieta personalna, zestaw danych, zestaw informacji,
życiorys, spis cech, wywiad. Można pól żartem, pól serio (i zupełnie
serio) używać ich przy podawaniu informacji.
Wstęp V
Czas i przestrzeń. Wstęp sprawdza się przy opowiadaniach. Technika określania
miejsca lub czasu akcji ma wiele zalet. Czytelnikowi wyjaśnia, gdzie się znalazł
i czego może się spodziewać. Uporządkuje teren do wprowadzenia postaci
i akcji. Pozwoli popisać się wyobraźnią.
Przykłady
• Miejscem wydarzeń, które opisuję, j e s t . . . (stare zamczysko).
• Rzecz dzieje s i ew roku... w miejscu... (1000), (straszliwym).
• Anno Domini - co znaczy roku Pańskiego 2999.
• Znajdujemy się... Jest rok...
• Trudno określić dokładnie czas tych wydarzeń. Miejscem ich stał się/
stało się... (dwór, ogród, miasto, planeta).
• Miejsce - kosmos. Czas - przyszłość. W takich realiach rozgrywa się akcja
tego opowiadania.
• Rozpocznę od określenia miejsca i czasu akcji...
• Sceną opisanych tu wydarzeń jest wielkie miasto...
• Niech porą tego, co się wydarzy, będzie wiosna 1999.
• Przestrzeń wiejska kojarzy się z wakacjami.
• Na wstępie opiszę scenerię wydarzeń...
• Gdzie? Daleko. Kiedy? Dawno. Ważne-że naprawdę...
• Działo się to (tu i tu).
• Nie pamiętam już, kiedy to było. Na pewno w lecie.
• Takie miejsce jak... prowokuje do zwierzeń.
• Cudownym tłem wydarzeń jest stary las...
Wstęp VI
Zacząć od pytania. Na przykład temat, który jest twierdzeniem, zamienić w pytanie.
Praca będzie odpowiedzią na to, postawione we wstępie, pytanie.
Popatrzmy na przykłady:
Temat Przyjaźń to najważniejsze uczucie człowieka - uzasadnij słuszność tego sądu.
Wstęp: Czy rzeczywiście przyjaźń jest uczuciem najważniejszym? Osobiście
wyżej cenię sobie miłość. Sąd swój wyjaśnię w dalszej części pracy.
Temat: Moja filozofia życiowa.
Wstęp:
• Właściwie jaka jest moja filozofia życiowa?
• Co sądzę o życiu?
• Czy istnieje „recepta na życie"?
Temat: Fantastyczna podróż w czasie i przestrzeni.
Wstęp:
• Gdzie by tu wybrać się w taką podróż?
• Czym jest podróż w czasie i przestrzeni?
• Jak wyobrażam sobie taką podróż?
Pytanie można zadać nawet samemu twórcy lektury, szacownemu wieszczowi
lub bohaterowi słynnego dzieła.
• Czy myślałeś, poeto, że twoje dzieła będą tak popularne?
• Twórco Pana Tadeusza, jak czułbyś się w XX wieku?
• Bohaterko powieści (tytuł), czy zgodzisz się, bym cię opisał? Pytam, bo
jesteś dla mnie osobą żywą.
Rozpoczynanie prac pytaniem jest wygodne. Rozwinięcie jako wielka odpowiedź
jest nawiązaniem do tematu. Ostrzegam: pytanie organizujące pracę musi być z tematem
ściśle związane. Jeśli bowiem temat dotyczy powieści, nie można np. zapytać:
dlaczego nie lubię dramatu? Chyba że odpowiedź jest natychmiastowym, entuzjastycznym
wykrzyknikiem: bo kocham powieść! Wtedy - inna sprawa.
Wstęp VII
Zacząć od cytatu. Można. Jest to wstęp zgrabny, ambitny - często wręcz elegancki.
Po umieszczeniu we wstępie cytatu możemy wyrazić własny pogląd:
• Uważam, że słowa te wspaniale ujmują problem.
• Te słowa odzwierciedlają moje poglądy.
• Zgadzam się z autorem tej wypowiedzi.
• Powyższy cytat niemal wyczerpuje temat.
• Często przypominam sobie te słowa.
• Przytaczam tę myśl jako koronny argument... itp.
We wstępie
Powinieneś jak najlepiej „sprzedać" siebie: dowieść, że myślisz niebanalnie,
masz sporą wiedzę, zainteresowania, bogatą wyobraźnię, piszesz sprawnym
stylem.
Nie bój się wtrętów osobistych, które dowiodą, że nie traktujesz wypracowania
jako znienawidzonej konieczności, ale że masz na omawiany temat własne
zdanie.
Nie chowaj się za stwierdzeniami ogólnymi, nie unikaj ocen i wartościowania.
Wstęp, podobnie jak zakończenie, to miejsce na Twoje sądy i opinie, na
zdanie indywidualne i - najlepiej - w miarę oryginalne.
Podobnie jak w zakończeniu tu właśnie jest miejsce na to, by zobaczyć jakiś
problem czy utwór w szerszym kontekście. Spoglądając na konkretne zagadnienie
z lotu ptaka, pamiętaj jednak, żeby nie odejść zbyt daleko od tematu!
Nie bój się stwierdzeń nietuzinkowych, zaskakujących, przekornych, dowcipnych
- wszelkie odstępstwo od nudnego schematyzmu policzone Ci zostanie
na plus.
Dobrze, jeśli pojawi się tu jakieś ważne nazwisko - historyka literatury, filozofa
czy znanego pisarza. A ściślej: nie samo nazwisko, ale jakaś teza stawiana przez
tę osobistość, zasłyszane zdanie, choćby z wywiadu czy artykułu, tytuł znanej
książki. To propozycja dla tych, którzy lubią być na bieżąco i czytają nie tylko
szkolne podręczniki...
Pod koniec wstępu powinieneś w jakiś sposób zahaczyć o utwory literackie.
Na przykład: zauważasz, że problem tolerancji jest ważny i niejednoznaczny,
a zatem - nic dziwnego, że tak często poruszany jest przez pisarzy
różnych epok. W ten oto sposób otwierasz sobie możliwość podania literackich
przykładów.
• Zacznę od ujawnienia własnej opinii
0 wstępach zapamiętaj:
• wstęp musi być
• wstęp musi zachęcać
• wstęp to jak twarz catej pracy
-warto o niego zadbać
• we wstępie wiele mówisz o sobie