Esej
To najtrudniejsza forma literackiej wypowiedzi, łącząca elementy felietonu,
reportażu i form autobiograficznych, która wymaga dużej wiedzy, sprawnego
stylu, swobody językowej i intelektualnej, a jednocześnie trudnej do wyjaśnienia
oryginalności, która odróżnia esej jednego autora od innego.
Typy esejów:
• filozoficzne;
• naukowe;
• publicystyczne;
• krytyczne.
Jak pisać esej?
W tym wypadku nie ma żadnych dobrych recept. Esej charakteryzuje się
bowiem olbrzymią dowolnością w doborze tematu, języka, kompozycji. Można
więc jedynie wymienić cechy eseju, wyróżniające go spośród innych gatunków.
• Subiektywizm - w eseju wyraźnie podkreślane jest „ j a " autora - nie tylko
przez wprowadzanie elementów autobiograficznych. Esej jest szkicem
autorskim, w którym eseista wyraża własną opinię na określony temat,
własne przemyślenia, odczucia, interpretacje, komentarze.
• Luźna kompozycja - esej nie może być chaotyczny (to nie zestaw własnych
„impresji" na zadany temat!), ale jego kompozycja jest luźna, pozbawiona
ścisłych reguł. Cechą eseju jest wielowątkowość, częste dygresje
oparte na zasadzie luźnych skojarzeń, zwracanie uwagi na rzeczy pozornie
nieważne, fragmentaryczność itp.
• Specyficzny język - swobodny, zaskakujący, pełen paradoksów, aforyzmów,
wykorzystujący elementy liryczne, prozatorskie czy nawet dramatyczne,
cytaty z innych tekstów itp.
Esej w szkole?
Esej uważany jest za popisową, kunsztowną formę wypowiedzi, po którą sięgają
jedynie najznamienitsi ludzie pióra. Czy zwykły uczeń może więc próbować
zmierzyć się z tym gatunkiem? Oczywiście, że może, ze świadomością
jednak, że szkolny esej to jedynie wprawka, ćwiczenie doskonalące warsztat
pisarski.
Nie zapomnij
o pytaniach retorycznych
-czyli tych, których odpowiedź jest
jasna lub natychmiast ją podajemy.
Np.:
• Czy można wątpić w te stówa?
• Dokąd wróciła? Oczywiście, do
domu rodzinnego.
• Czy ktokolwiek nie pragnąłby być
szczęśliwy? (Wiadomo, że każdy
by pragnął).
• Kim była ta tajemnicza postać?
Oczywiście - Jacek Soplica.