Rozprawka
Czym jest? Jak twierdzi Słownik języka polskiego: niewielka rozprawa, szkic,
artykuł - czyli pisemna wypowiedź, która rozpatruje problem, rozprawia na
dany temat. Uwaga! Zmusza autora do zajęcia stanowiska wobec tematu.
Wszelkie:
• „Moje refleksje",
• „Co myślę o...",
• „Jakrozumiem słowa...",
• „Rozwiń, myśl...",
• „Uzasadnij słuszność sądu..."
- to prowokacja do pisania rozprawki. Udowodnić, że dany bohater lub pozycja
książkowa to nasze ulubione dzieła-także możemy w formie rozprawki. Rozprawka
przypomina naukową rozprawę, stawia sobie za cel ukazać poglądy
i wiedzę piszącego na dany temat. Zapewne dlatego tak często wykorzystywana
jest w szkole. Jak powinna wyglądać?
Schemat rozprawki
Uczą nas od dzieciństwa, że takie wypracowanie ma kompozycję trójdzielną
- to znaczy, że składa się z trzech części:
Teza (twierdzenie na dany temat).
Argumenty (dowód) - rozwinięcie.
Wnioski - podsumowanie rozważań - zakończenie.
Jest to schemat najprostszy, potwierdzający daną tezę zamieszczoną w temacie
lub opinię autora pracy.
Nieco ambitniejszym planem jest następujący tok pracy:
Teza.
Argumenty „za" (potwierdzające tezę).
Argumenty „przeciw" (zaprzeczające, udowadniające inne zdanie).
• Kontrargumenty.
Podsumowanie rozważań - wniosek ogólny.
Taka praca jest już dużo ciekawsza, można ją nazwać polemiką, dyskusją - czy to
z sobą, czy z wyimaginowanym przeciwnikiem.
Zresztą można ją jeszcze przekomblnować:
Teza.
Argument „za".
Kontrargument.
• Argument „za".
Kontrargument (itd. - aż do wyczerpania argumentów).
Podsumowanie rozważań - wniosek.
Zabaw z rozprawką może być jeszcze więcej. Można rozpocząć od pytania, a pracę
rozwijać, poszukując stusznej odpowiedzi. Wówczas teza - udowodniona
i stwierdzona - znalazłaby się na końcu pracy. Można poprowadzić rozprawkę
w formie dialogu przeciwników lub w formie eksperymentu naukowego. Zawsze
jednak potrzebne będą zdania wprowadzające odmienną opinię czy przeciwstawne
wypowiedzi. Oto ich zestaw.
Używaj tych zdań, gdy wyprowadzasz przeciwny sąd:
• Ktoś może mieć inne zdanie i twierdzić, że...
• Słyszałem też odmienny pogląd:...
• Przeciwnicy sądu, jaki reprezentuję, uważają, że...
• Opinii (x) nie mogę podzielić, bo...
• Oto inne spojrzenie na ten temat:...
• Z innego punktu widzenia...
• Patrząc na to z innej strony...
• Co mógłby powiedzieć przeciwnik?
• Z drugiej strony... (itd.)
Oczywiście taka żonglerka argumentami jest przydatna i ciekawa głównie przy
tematach swobodnych. Gdy rozważamy jakiś pogląd, udowadniamy sąd dyskusyjny,
podajemy własne zdania i własne oceny. Inna sprawa, gdy rozpatrujemy
temat literacki, wtedy dowodów szukamy w literaturze. Wówczas wypisujemy
sobie argumenty literackie - np. tytuły, autorów, którzy ukazują wojnę w literaturze.
One potwierdzają, że taki motyw występuje i że znajduje różne ujęcia.
Przy temacie Motyw Ikara w twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, podaliśmy
utwór, który podejmuje ów motyw, jaką przynosi interpretację mitu i co z tego
wynika. Świetnie. A gdzie polemika? Może być zawsze. Otóż, gdy argumentem
jest niepodważalny materiał literacki, zawsze pozostają nam oceny. Jedno ujęcie
może podobać nam się bardziej niż drugie, wyżej cenimy ten lub tamten
utwór, chcielibyśmy widzieć jeszcze inne realizacje mitu itp. Jeśli opisujemy
miłość i jej literackie ujęcia, możemy przywołać Koniec wakacji Janusza Domagalika
czy Przeminęło z wiatrem, choć wiemy, że znawcy proponowaliby Romea
i Julię Szekspira. Sfera odpowiedzi na pytania intymne, tzn.: co lubię, co
rozumiem, co do mnie przemawia - jest sferą wolności. Nie zapominaj, że w rozprawce
ważnym argumentem jest cytat!
Wybieraj rozprawkę, kiedy:
Temat wyraźnie nie głosi, że ma
to być:
- recenzja utworu
- charakterystyka postaci
- praca w formie listu
- sprawozdanie
• Jeśli nie zamierzasz zamieszczać
w swojej pracy fabuty, czyli
akcji, bohaterów, wydarzeń.
W tym bowiem wypadku będziesz
potrzebować formy opowiadania.
Zwróć uwagę
Wtaśnie na rozprawkę! To najpopularniejsza
forma spośród licealnych
prac. Będziesz pisać sto rozprawek,
a na maturze też zapewne będzie
rozprawka. Stare matury to byty wielkie
pięciogodzinne rozprawki - i one
nadal czyhają na maturzystów.