Jak Ty byś to napisał?

flower

Temat:
Buntownik, szaleniec, patriota?
Refleksje nad bohaterem romantycznym
Typ 1: „artysta" („pisarz", „fantasta", „poeta")

Przykład realizacji
Bohater romantyczny. Gdyby nagle, ot, choćby teraz, zapukał do moich
drzwi - jaki by był? Może miałby na sobie Werterowski niebieski frak
i żółtą kamizelkę? A może bernardyński habit Księdza Robaka? Włos zapewne
rozwichrzony i lekko nieobecny wzrok. Nieśmiały czy pewny siebie?
Wygadany czy małomówny?
Czy potrafiłabym się z nim porozumieć? Możliwe, że wydałby mi się
dziwakiem. Niewykluczone, że uznałabym go za szaleńca. Mam jednak
przeczucie, że mogłoby być zupełnie inaczej. Otwieram drzwi - i wszystko
staje się jasne. Nie potrzeba słów, wyjaśnień, dociekań. Czuję, jakby
romantyczny duch wlewał się we mnie. Mój umysł odłącza się od ciała,
odpływa gdzieś daleko i - zaczynam patrzeć na świat oczyma takimi jak
ten, który przed chwilą stał w moich drzwiach...
Plusy
• Wypowiadasz się oryginalnie, nieszablonowo - Twoje prace czyta się z dużym
zainteresowaniem. Pobudzają wyobraźnię, tworzą napięcie i specyficzną aurę.
• Podchodzisz do tematu w sposób indywidualny i twórczy: nie odtwarzasz
wiedzy, ale piszesz o tym, jak Ty odbierasz dzieła literackie, jaki wywarły na
Ciebie wpływ.
• Masz sprawny styl, bogaty zasób słów.
• Także język traktujesz w sposób twórczy: posługujesz się środkami stylistycznymi,
tworzysz neologizmy.

Minusy
• Zbyt rzadko odwołujesz się do konkretów - utworów, wydarzeń, nazwisk,
dat. A wypracowanie sprawdza nie tylko oryginalność myślenia i sprawność
pisania, ale także wiedzę.
• Uważaj, tworząc zbyt wyszukane porównania i metafory, możesz popaść
w śmieszność. Na przykład: „Czuję, jakby romantyczny duch wlewał się we
mnie". Z czego wynika śmieszność tego sformułowania? Z zestawienia zbyt
dosłownej, fizycznej czynności wlewania się z całkiem abstrakcyjnym pojęciem
romantycznego ducha.
• Z powodu nadmiaru środków stylistycznych i ich niejasności Twoje wypracowanie
może być trudne w odbiorze.
Rady
• Nie zapominaj o faktach! Wciąż wracaj do tematu. Piszesz wypracowanie, nie
opowiadanie. Uważaj, by nie popaść w luźne impresje na temat: co mi w duszy
gra. Odwołuj się do konkretnych tekstów, poruszaj zawarte w temacie
problemy.
• Wystrzegaj się wszelkiej przesady - jeśli chodzi o stosowanie środków stylistycznych,
zwłaszcza metafor, neologizmów, wielokropków, wykrzykników,
pytań retorycznych. Pamiętaj: środek zastosowany raz czy dwa razy bywa
interesujący.
• Jako osobie obdarzonej lekkim piórem grożą Ci też niebezpieczeństwa gadulstwa
- ostrzegamy przed nimi, omawiając typ „gaduła".

Typ 2: .umysł ścisły"
Przykład realizacji
Cechą wielu bohaterów romantycznych było szaleństwo. Przykładem
może być obłąkana Karusia z ballady Romantyczność. Rozmawia ze swoim
zmarłym ukochanym. Ale nikt inny go nie widzi. Starzec twierdzi, że
dziewczyna opowiada bzdury. Ale poeta wierzy Karusi. Inny przykład to
Maria z Nie-Boskiej komedii. W szalonym geście przeznacza swego syna
Orcia na poetę. Potem przebywa w „domu obłąkanych". Wierzy, że sama
została poetką. Można też wspomnieć Gustawa z II części Dziadów. Zachowuje
się jak obłąkany. Raz krzyczy, kiedy indziej płacze. Gałązkę drzewa
traktuje jak swojego przyjaciela.
Plusy
• Masz ścisły umysł i najważniejsze są dla Ciebie konkrety (nazwiska, daty,
wydarzenia itp.), których zapamiętanie przychodzi Ci dość łatwo.
• Piszesz na temat - obce są Ci dygresje i aluzje.
• Najlepiej pisze Ci się na tematy wymagające skupienia się na określonych
tekstach.
Minusy
• Posługujesz się bardzo krótkimi zdaniami, które często nie wiążą się w spójną
całość.
• Budowane przez Ciebie zdania złożone oparte są na tych samych schematach,
np.: „Buntuje się przeciwko Bogu, bo uważa, że..." i „Odrzuca zasady
moralności, bo został zraniony w miłości".
• Masz kłopoty z wprowadzeniem nowych myśli, wciąż powtarzasz: ..Przykładem
może być..." i „Inny przykład t o . . . " .
• Twoje wypracowania są dość powierzchowne - wspominasz o wielu utworach
czy bohaterach, ale w gruncie rzeczy niewiele o nich mówisz. Nie wnikasz
w sformułowany w temacie problem.
• Nie radzisz sobie z tzw. tematami wolnymi.
Rady
• Próbuj łączyć krótkie zdania, które sprawiają wrażenie urwanych, w zdania
złożone. Choćby tak: Można też wspomnieć Gustawa z II części Dziadów,
który przypomina obłąkanego. Jego zachowania są nieprzewidywalne: raz
krzyczy, a za chwilę płacze. Kiedy przynosi zza drzwi gałązkę drzewa, twierdzi,
że to jego towarzysz-przyjaciel.
• Nie ograniczaj się do zdań oznajmujących, beznamiętnie opisujących na
przykład bohaterów - bo zanudzisz czytelnika. Postaraj się zawrzeć w swojej
pracy emocje, które dowiodą, że masz do omawianego problemu indywidualny
stosunek. Stosuj zdania wykrzyknikowe i pytania - i to zarówno
retoryczne, jak i wymagające odpowiedzi. Choćby tak: Czy jest w literaturze
polskiego romantyzmu większy buntownik niż Konrad z I I I części Dziadów?
(pytanie retoryczne). Albo tak: Na czym polega bunt Giaura? Na
odrzuceniu istniejących w społeczeństwie zasad moralnych oraz tradycyjnego
stylu życia.
• Twoje wypracowanie ma zaciekawić. Postaraj się zatem tworzyć pewną
opowieść, budować napięcie, na przykład przez zastosowanie równoważników
zdań: I jeszcze Giaur. Zrozpaczony po utracie ukochanej. Pełen
nienawiści do całego świata. I oczywiście żądzy zemsty. Czy można się dziwić,
że zabija Hassana?
• Stosuj środki stylistyczne: inwersję (czyli szyk przestawny), apostrofy (zwroty
do czytelnika), metafory, porównania. One wzbogacą Twój styl, uczynią
go bardziej interesującym.
• Więcej czytaj - wzbogacisz zasób sformułowań.

Typ 3: „streszczacz"
Przykład realizacji
Spośród bohaterów polskiej literatury romantycznej wielu było prawdziwych
patriotów. Przykładem mogą być postacie opisane w Dziadach
Adama Mickiewicza. Jedną z nich jest Cichowski. Po aresztowaniu spędził
wiele lat w więzieniu, gdzie poddawano go straszliwym torturom.
Mimo to cały czas odmawiał zeznań. Jednocześnie mówiono rodzinie,
że się utopił, choć nie była to prawda. Kiedy wrócił do domu, był już
strzępem człowieka i fizycznie, i psychicznie. Innym patriotą z Dziadów
jest syn pani Rollison, który był nieludzko katowany w więzieniu. Skutkiem
tego było t o , że chciał popełnić samobójstwo, aby nie zdradzić
swoich towarzyszy.
Plusy
• Masz niemałą wiedzę na temat utworów i bohaterów.
• Masz dość sprawny styl, z tendencją do skrótowości.
• Piszesz raczej poprawnie.
Najłatwiej przychodzi Ci wypowiadanie się na tematy wymagające zrelacjonowania
zdarzeń.
Minusy
• Streszczasz utwory, opowiadasz losy bohaterów, zamiast pisać o problemie
zawartym w temacie. Jeśli wypracowanie ma dotyczyć cech bohatera romantycznego,
to dzieje Jacka Soplicy są absolutnie zbędne.
• Beznamiętnie relacjonujesz fakty. Odklepujesz formułki. W Twojej pracy
nie widać osobistego zaangażowania w to, o czym piszesz.
• W krótkich zdaniach starasz się zawrzeć jak najwięcej faktów, co czasem
brzmi fatalnie.
Rady
• W wypracowaniu nie jest ważne wszystko, co się wie - lecz wyłącznie to, co
wiąże się z tematem!
• Unikaj zdań sprawozdawczych typu: „Jednocześnie mówiono rodzinie, że się
utopił, choć nie była to prawda".
• Zamiast streszczać utwory albo przytaczać historie postaci literackich, postaraj
się wyłuskać problemy ogólniejsze. Nie opowiadaj dziejów Cichowskiego,
Rollisona i Jacka Soplicy, lecz na przykład zwróć uwagę na typ patriotyzmu,
jaki prezentują.
• Ważne jest nie tylko to, jak się zachowywali bohaterowie, ale przede wszystkim
to, co Ty o tym sądzisz, jaki masz do tego stosunek, jak odbierasz dzieło
literackie i jego przesłanie.
• Postaraj się urozmaicać styl przez wprowadzanie pytań, wykrzyknień, równoważników
zdań (porównaj przykłady w komentarzu do fragmentu pracy
typu „umysł ścisły").

Typ 4: „gaduła"

Przykład realizacji
Zadanie postawione w temacie jest niezwykle trudne, a to dlatego, że
niełatwo wskazać jednolity model bohatera czy w ogóle człowieka
nakreślony w romantyzmie. Każda z postaci romantycznych, istniejących
w świadomości społecznej do dziś, to odrębna osobowość, z charakterystycznymi
tylko dla siebie cechami, wyróżniająca się spośród
innych, niedająca się z nikim innym porównać, co zresztą wynika w dużym
stopniu z faktu, że podstawową cechą postaci powoływanych do
życia przez pisarzy tej właśnie epoki jest indywidualizm. Wiąże się
z t ym ściśle przekonanie, często wyrażane wprost, choć nie zawsze,
o własnej wyjątkowości, niechęć do bycia takim jak inni, poszukiwanie
oryginalnej, tylko i wyłącznie „swojej" drogi życia - bez względu
na cenę, jaką trzeba będzie za to zapłacić - niezgodnej z tym, co typowe,
powszechne, modne itd.
Plusy
• Pisanie nie jest dla Ciebie problemem: masz bogate słownictwo, sprawny,
wyrobiony styl.
• Potrafisz wypowiadać się na każdy temat, a najlepiej czujesz się w tzw. tematach
wolnych.
• Do postawionych problemów podchodzisz w sposób twórczy - nie powtarzasz
gotowych formułek, ale piszesz i myślisz oryginalnie, po swojemu.
• Posługujesz się poprawną polszczyzną.
Minusy
• Bardzo łatwo zbaczasz z tematu.
• Często, aby wyrazić jedną myśl, używasz wielu określeń, które znaczą to
samo, choćby: bohater romantyczny „ to odrębna osobowość, z charakterystycznymi
tyko dla siebie cechami, wyróżniająca się spośród innych, niedająca
się z nikim innym porównać". Właściwie wciąż o tym samym, tylko różnymi
słowami. Po co?
• Zdarza Ci się stosować wyrażenia „puste", takie, które nic nie znaczą - a zatem
niepotrzebne! Na przykład: „jednolity model bohatera czy w ogóle człowieka
nakreślony w romantyzmie". Jaki sens ma podkreślone wtrącenie? Skreślić!
Inny przykład: „poszukiwanie oryginalnej, tylko i wyłącznie «swojej» drogi
życia". Wtrącenie „tylko i wyłącznie" nie ma żadnego uzasadnienia. Skoro
„swoja" - to niczyja inna!
• Niesłychanie rozbudowane zdania złożone, duża liczba wtrąceń i dygresji
powodują, że niekiedy trudno zorientować się, o co tak naprawdę chodzi.
Do właściwego sensu przedzierać się trzeba przez gąszcz określeń. A tego
nikt nie lubi.
Rady
• Nie pisz wszystkiego, co Ci przychodzi do głowy.
• Staraj się dobierać właściwe określenia - waż słowa. Jeśli napisałeś coś raz - na
przykład: „niechęć do bycia takim jak inni" - nie powtarzaj tego samego za
pomocą innych wyrazów.
• Skracaj zdania. Ograniczaj liczbę tzw. wtrąceń - jeśli jest ich zbyt dużo,
powstaje wrażenie niejasności, chaosu, jak choćby w zdaniu: „Każda z postaci
romantycznych, istniejących w świadomości społecznej do dziś, to odrębna
osobowość...". Podkreślone wtrącenie śmiało można sobie darować
albo zbudować z niego odrębne zdanie.
• Jeśli stosujesz szyk przestawny, uważaj, żeby nie stało się to u Ciebie manierą.
• Staraj się pisać tak, aby Twój tok myślenia był dla czytelnika jasny, przejrzysty.

Typ 5: .naukowiec"
Przykład realizacji
Najistotniejszą cechą postaci wykreowanych w romantyzmie jest indywidualizm.
Bohater romantyczny odczuwa często tragizm osamotnienia.
Jest wyobcowany ze świata, bezgranicznie wyalienowany - tak
jak Pielgrzym w Sonetach krymskich. Postacie z romantycznych utworów
przeżywają stany skrajne, od radości i euforii po smutek, zwątpienie
i rezygnację, czego dowodem może być Kordian. W imię słusznej
idei walki z wrogiem uciekają się często, tak jak Konrad Wallenrod, do
odrzucenia zasad etyki rycerskiej czy też chrześcijańskiej. Znajdują się
niejednokrotnie na pograniczu świata realnego i transcendentnego
- ich status oscyluje pomiędzy byciem człowiekiem żywym a zjawą.
Dążność do uszczęśliwiania ludzi przez jednostkę biorącą na siebie cierpienia
ogółu prowadzi często do uzurpacji sobie prawa do decydowania
o czyimś życiu albo nawet duszy.
Plusy
• Pisanie nie stanowi dla Ciebie problemu - jesteś typem humanisty.
• Robisz wrażenie osoby oczytanej.
• Twoje słownictwo jest niezwykle bogate, wiele w nim wyrażeń obcych, terminów
naukowych.
• Myślisz problemowo, a nie „streszczeniowo".
Minusy
• Twój język jest często na siłę wydumany: posługujesz się mądrze brzmiącymi
wyrażeniami, podczas gdy to samo można powiedzieć o wiele prościej
i jaśniej. Duża liczba trudnych słów powoduje, że śledzenie wywodu jest
utrudnione.
• Często popełniasz błędy frazeologiczne. Nie zdajesz sobie sprawy, że
pewne wyrazy łączą się tylko z określonymi słowami, a z innymi nie, i aby
ich używać, trzeba je bardzo dobrze znać. Przykład takiego błędu: „prowadzi
[...] do uzurpacji sobie prawa". Najlepiej - najprościej: prowadzi do
tego, że jednostka uzurpuje sobie prawo.
• Bywa, że wykorzystujesz mądrze brzmiące określenia - przeczytane albo
zasłyszane - w niewłaściwych kontekstach, co powoduje nieporozumienia
i może Cię ośmieszyć. Oto przykład: „Odczuwa często tragizm osamotnienia".
Już „tragizm osamotnienia" brzmi tu niezręcznie, a tym bardziej „odczuwać".
Inny przykład: „Ich status oscyluje pomiędzy byciem człowiekiem
żywym a zjawą". Wyjątkowo nieudane sformułowanie. Można było
powiedzieć: Ich status jest trudny do określenia - to człowiek żywy, duch,
zjawa? Albo najprościej: Nie wiadomo, kim naprawdę są. Może duchem?
Może zjawą? A może człowiekiem?
Rady
• Nie sil się na wydumaną mądrość, czasem lepiej powiedzieć coś najprostszymi
słowami. Piszesz: „Na pograniczu świata realnego i transcendentnego".
Dlaczego transcendentnego? Depiej: nierzeczywistego, metafizycznego. W innym
miejscu: „Jest wyobcowany ze świata, bezgranicznie wyalienowany".
Wyalienowany to tyle co wyobcowany. Powtórzenie wynikłe z gadulstwa
albo z niezrozumienia znaczenia słowa. I po co: „bezgranicznie wyalienowany"?
Przysłówek całkowicie zbędny. Za dużo szczęścia naraz!
• Używaj tylko tych wyrazów, które rozumiesz i dobrze znasz. Nie popisuj się
nadmiernie znajomością obcej terminologii - zamiast wywołać dobre wrażenie,
możesz zirytować czytelnika.
• Od uwag ogólnych przechodź do konkretów. Nie wystarczy powiedzieć
o bezgranicznej samotności w Sonetach krymskich. Trzeba odwołać się do
konkretnych przykładów, sytuacji, choćby z sonetu Burza.
• Staraj się nadać swojej pracy rys indywidualny: niech nie będzie to zestaw
terminów i gotowych sformułowań, które w gruncie rzeczy nic nie mówią
o tym, jaki Ty masz stosunek do tego, o czym piszesz.